Wil Peels schrijft boek over gehucht De Brand: 'Een synthese van diverse bronnen'

Valkenswaard is opnieuw een geschiedkundig boek rijker. Wil Peels schreef over de vroegere buurtschap De Brand, in het gehucht Geenhoven. Het eindresultaat kwam tot stand door opgravingen, historisch beeldmateriaal, kadastrale gegevens en zelfs documenten uit de Schepenbank van eeuwen geleden met elkaar te verbinden.

De kaft van het 52 pagina’s tellend boek in A4-formaat wordt gesierd met een ingekleurde foto van één van de boerderijen van De Brand: Brandstraatje 63-65-67. Wie kan beter uitleg geven over het boek dan de schrijver himself: Wil Peels (73), heemkundige pur sang van Heemkundekring Weerderheem, geboren en getogen Valkenswaardenaar. Hij is immers ook de man achter het dorpspomp-project en werkte intensief mee aan de Canon van Valkenswaard. Ook over het gehucht De Achterste Brug en de Plateaux heeft Wil studie verricht, met als titel ‘Landschapsbiografie Groene Entree’.

Zodra door de gastheer de koffie is geserveerd legt hij het eindresultaat van zijn navorsingen op tafel: het boek ‘Buurtschap De Brand Beschrijving vanuit historisch perspectief van buurtschap de Brand binnen het gehucht Geenhoven.’ Wil: “Het heeft uiteindelijk een hoop kracht gekost; ik wil het misschien te perfect maken.” Hij legt uit dat het veel tijd heeft gevergd om informatie te verzamelen, mede vanwege het transcriberen van oude teksten. “Wat jammer is: het werk is eigenlijk nog niet af.”

Gesloopt

Wil is van mening dat er nog zóveel informatie in de documenten van de Schepenbank verborgen zit die er niet is uitgehaald. “Dat kost enorm veel tijd”, zegt hij. Maar gelukkig is hij tevreden over het resultaat van nu, dat de situatie van de noordwesthoek van Valkenswaard beschrijft. “Natuurlijk zijn de oorspronkelijke huizen in de zeventiger jaren gesloopt, waaronder één van de familie Smits. Zij woonden daar in ieder geval al in 1832! Ze moesten uiteindelijk weg omdat de gemeente er een nieuwe wijk wilde bouwen.”

Want de gemeente lanceert volgens Wil herindelingsplannen voor het gehucht Geenhoven. “De heemkundekring werd om informatie gevraagd, en die hebben we verstrekt. Ik realiseerde me dat het stuk waar het om gaat precies het stuk De Brand is van vroeger tijd.” Uit verplicht archeologisch bodemonderzoek zal volgens Wil veel informatie tevoorschijn komen en hoe mooi kan het zijn om bij de interpretatie van die gegevens de beschikking te hebben over de historische geschreven context van dit gebied. Dan besluit de heemkundekring om hier energie in te gaan steken.

Ongeveer drie jaar geleden start Wil met verzamelen van gegevens. “Op een bepaald moment vond ik dat het wel te boek gesteld zou kunnen worden.” Hij hanteert daarbij de structuur die hij al eerder gebruikte, bij zijn onderzoek naar De Achterste Brug en De Plateaux. “Ik noem het een buurtschap-biografie.”, aldus Wil. “Het is een beschrijving hoe die buurt zich ontwikkeld heeft van woeste grond tot wat het nu is.” Gaandeweg het interview blijkt dat de naam De Brand als bewoond gehucht in 1529 voor het eerst voorkomt in de Schepenarchieven. “De naam Brandbeemden verschijnt al vóór 1500.” De auteur laat meteen een akte van 1529 zien, waarvan een stukje in het boek staat afgedrukt.

Turf als brandstof

Als het over de herkomst van de naam Brand gaat, legt de heemkundige uit dat als eerste de naam Brandbeemden vóórkomt en dat daaruit de naam Brand voortvloeit. In het boek valt te lezen dat in de beemden bij de Dommel turf werd gestoken. “En dat is de oorsprong van die naam, want Brand is te herleiden naar Brinnam of Barne, een veldnaam voor grond die geschikt gemaakt wordt door uitroeiing of verbranding van de oorspronkelijke begroeiing. Het kan ook terug te voeren zijn naar een stuk grond dat gebruikt wordt om turf te winnen, de brandstof van die tijd. Dit laatste zal voor ons van toepassing zijn.”

Op de vraag wat Wil nou extra bijzonder vond tijdens zijn speurwerk, glimlacht hij en zegt: “In het kadaster van 1853 stond dat een aantal huizen was afgebrand en herbouwd. En onlangs zei iemand: ik heb in het Algemeen Handelsblad van 8 augustus 1853 een kort artikel gevonden waarin staat dat drie woningen in De Brand ‘met den geheelen inboedel en een aantal veldvruchten’ verbrand waren. Laten dat nou diezelfde drie woningen zijn! Een geweldige vondst!” Al met al kunnen volgens Wil deze gegevens ook interessant zijn voor het eindrapport van de archeologie-onderzoekers.

Tijdens het gesprek blijkt dat niet alleen De Wilde Wingerd is onderzocht, maar ook de plek waar voorheen gemeenschapshuis De Graver stond. “Maar die twee stukken lopen gewoon in elkaar over. Geweldig.” En met zijn vinger wijst Wil op een tekening de plek aan van enkele waterputten. “Deze tekening hebben we gekregen van de archeologen.”

Nieuw onderzoek

Het zeer goed verzorgde boekwerk mag een aanwinst genoemd worden voor de lokale geschiedschrijving. Volgens Wil zal het hier niet bij blijven. Op dit moment werkt hij aan een onderzoek naar de historie van het gehucht Keersop, Papenhoek en Heike, vanwege herinrichting van het riviertje de Keersop

Omdat de kosten van het drukken van het boek het budget van Heemkundekring Weerderheem te boven gaan, heeft Woningbelang zich bereid gevonden om het initiatief financieel te ondersteunen. “Alexandra Grol van Woningbelang heeft gezorgd voor de vormgeving en in samenwerking met Frenklin van der Burgt van Woningbelang is dit eindresultaat tot stand gekomen. Het voorwoord is verzorgd door directeur-bestuurder Maarten Meulepas.” Alle toekomstige bewoners en omwonenden van het nieuwbouwproject zullen een exemplaar ontvangen, evenals de leden van de heemkundekring. In ReadShop De Boekenwaerd is het geschiedkundige werk voor het grote publiek verkrijgbaar, voor 10 euro.

Download de gratis app van Valkenswaard24 en mis niets → Apple | Android